Ronnie Kasrils at Russell Tribunal
Ronnie Kasrils tijdens Russell Tribunal

Door Adri Nieuwhof

Anti-apartheid veteraan Ronnie Kasrils vindt de pogingen om het activisme voor boycot, divestment en sancties (BDS) tegen Israël te verbieden “totaal belachelijk” en zegt dat activisten dergelijke pogingen moeten weerstaan. Vorige maand interviewde Adri Nieuwhof Kasrils over BDS en apartheid, tijdens zijn bezoek aan Amsterdam .

Decennia lang vocht Kasrils tegen apartheid in Zuid-Afrika als lid van het Afrikaanse Nationale Congres (ANC) en de Communistische Partij. Hij nam deel aan operaties van de militaire veugel van het ANC, Umkhonto we Sizwe (de Speer van de Natie). Na de val van apartheid diende hij als minister in verschillende regeringen.

Kasrils is in 1938 in Johannesburg geboren als de kleinzoon van joodse immigranten uit Litouwen en Letland, die op de vlucht voor de progroms van de Tsaar eind 19e eeuw naar Zuid Afrika vertrokken.

BDS droeg bij aan verandering

“Het werkte fantastisch,” antwoordt Kasrils spontaan op de vraag of BDS tegen het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime een verschil maakte?

“BDS maakte de blanken in Zuid-Afrika enorm kwaad. Ze hadden geen antwoord op BDS; ze stonden met hun rug tegen de muur. Totdat ze het niet meer verdroegen en men verandering wilde zien.”

Een lid van de regerende Nationale Partij vertelde Kasrils dat het besluit van de Britse bank Barclays om zich na meer dan 150 jaar aanwezigheid terug te trekken uit Zuid-Afrika de druppel was die de emmer deed overlopen.

Hij herinnert zich dat de internationale BDS campagne startte met een consumenten boycot van Zuid-Afrikaans fruit zoals Outspan sinaasappels. In de jaren ‘70 begon Peter Hain in Groot Brittannië sportwedstrijden te verstoren. Met een groep ging hij het tennisveld op in Bristol en hield hij het Zuid-Afrikaanse team tegen. Zijn actie werkte aanstekelijk en andere landen volgden. Daarna volgden de pensioenfondsen van kerken en vakbonden van over de hele wereld; zij trokken hun beleggingen terug uit Zuid-Afrikaanse bedrijven of bedrijven die in Zuid-Afrika hadden geïnvesteerd. Dat had een groot effect.

In 1985 realiseerden medewerkers van de fotofabriek Kodak in Amerika zich hoe zeer zwarte Zuid-Afrikanen leden onder het regime. De Afrikaans-Amerikaanse bevolking speelde een sleutelrol in het mobiliseren voor de anti-apartheidstrijd. Via hun senatoren en vertegenwoordigers in het congres begon de zwarte lobby een grote druk uit te oefenen op bedrijven en banken. Chase Manhattan was de eerste bank die haar banden verbrak met Zuid-Afrika.

“De boycot bood ruimte voor creativiteit en werd een belangrijk middel om andere mensen te bereiken en erbij te betrekken,” concludeert Kasrils.

Het verbieden van BDS is absurd

Kasrils zegt dat hij BDS activisme tegen Israël honderd procent steunt. Pogingen om BDS illegaal te verklaren in de Verenigde Staten, Canada, Frankrijk en de Verenigd Koningrijk moeten worden tegengegaan, zo vervolgt hij.

“Het is absoluut belachelijk dat regeringen wetgeving gebruiken om het recht op vrijheid van meningsuiting te beperken van mensen die geloven dat BDS een vreedzame manier is om de Palestijnse volk te steunen. Deze regeringen zouden het juist moeten steunen. Daarna zal er rust en vrede wederkeren voor de mensen in Palestina en Israël en in het Midden Oosten. Israël is een nucleaire macht met een aanzienlijk aantal nucleaire wapens en met extreem rechtse mensen die het land besturen. Het volk smeekt om bloed, en niet alleen Palestijns bloed, maar ook van de mensen in de regio en van mensen zoals Omar Barghouti die spreken over het recht op BDS.”

“Israël heeft de wreedste vormen van onrecht, van moorden laten zien. Zulke landen worden vaak als fascistisch aangeduid.”

Erger dan apartheid

Kasrils bezocht Israël en Palestina verschillende keren. Toen ik hem vroeg naar zijn ervaringen zei hij: “Er zijn absoluut overeenkomsten en ik ben niet de enige die dat vind. In 1984 keurde de Veiligheidsraad de definitie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties uit 1966 goed, waarin apartheid een misdaad tegen de menselijkheid wordt genoemd. De Apartheid Conventie zegt niets over “Zuid-Afrikaanse Apartheid”, maar formuleerde het algemener, merkt Kasrils op.

De definitie van apartheid spreekt van inhumane handelingen die worden begaan door de ene raciale groep  om een andere raciale groep te domineren en hen systematisch te onderdrukken. Als je deze definitie toepast op Israël, dan zie je dat Israël apartheid heeft ingevoerd.

“Elke Zuid-Afrikaan die betrokken was bij de vrijheidsstrijd en die Palestina en Israël bezocht zegt: ‘Dit is precies zoals apartheid,’” zo vervolgt Kasrils. “De scheiding van de mensen, de maatregelen die genomen zijn, de rijen bij de checkpoints of de vernedering zijn allemaal zoals onder apartheid.”

Aartsbisschop Desmond Tutu en vele anderen mensen zeggen dat het zelfs nog erger is dan apartheid. 

“Wij zagen zelden dat het apartheidsregime bommen gooide op mensen of dat zij de townships binnen gingen met tanks en zwaar geschut zoals in Gaza. In Zuid Afrika zijn we getuige geweest van afschuwelijke massamoorden en er waren momenten dat de staat van beleg werd afgekondigd; dat de bewegingsvrijheid van zwarte mensen werd beperkt; of townships als Soweto werden belegerd. Maar dit duurde een paar weken en niet jarenlang, zoals op de Westelijke Jordaanoever of in Gaza.”

Het zal veranderen

Veel mensen betwijfelen of Israël zal veranderen en de rechten van het Palestijnse volk zal respecteren.

Maar Kasrils weet zeker dat er verandering zal komen. Israël is een koloniale staat, die land veroverde op de Palestijnen, hun land en hun rechten afnam, en de meest verschrikkelijke methoden gebruikte gedurende de hele geschiedenis van Israël.

“Wij, Zuid-Afrikanen, hebben een pijnlijke periode meegemaakt onder apartheid. Wij herkennen wat er met de Palestijnen gebeurt. We staan pal achter hen in solidariteit en we roepen overheden op om zich aan de resoluties van de Verenigde Naties te houden. Dat betekent: een einde aan de bezetting, een einde aan de belegering van Gaza en de erkenning van het recht op terugkeer van de vluchtelingen. De enige manier waarop joden in Israël veilig kunnen leven is wanneer zij de rechten van hun medemensen erkennen, het Palestijnse volk.”

“Er was een tijd waarin mensen dachten dat er geen einde zou komen aan de apartheid in Zuid-Afrika,” zo gaat Kasrils verder. “De witte staat was sterk. Ze had enorm veel geld en steun vanuit het westen, waaronder van dezelfde landen die nu Israël steunen. Maar de verandering kwam toch, omdat de mensen in Zuid-Afrika vastbesloten waren. Om verandering te bereiken is eenheid nodig, vastbeslotenheid, goede leiders, de juiste strategie en een visie op de toekomst. Uiteindelijk is de uitkomst van een strijd voor een rechtvaardige zaak zeker, hoe lang het ook duurt. Zuid-Afrika bewees dat.”