Bijna zes jaar geleden lanceerden christelijke Palestijnen Kairos Palestina – Het Uur van de Waarheid. Kairos Palestina pleit voor het beëindigen van de Israëlische bezetting en het bereiken van een rechtvaardige oplossing van het conflict. Het Kairos-document is het woord van de christelijke Palestijnen aan de wereld over wat er gebeurt in Palestina. “Onze woord is een kreet van hoop, liefde, gebed en geloof in God. We roepen allereerst onszelf en daarna alle kerken en christenen in de wereld op, om op te staan tegen onrecht en apartheid, en te werken aan een rechtvaardige vrede.”

Artikel 1 Collective Mieke Zagt interviewt Rifat Kassis, een van de initiatiefnemers van Kairos Palestina en lid van de Raad van Advies van Artikel 1 Collective, over de context en betekenis van dit initiatief.

Mieke: Hoe is Kairos begonnen?

Rifat: Het idee voor Kairos is al een oud idee. In de jaren 80 van de vorige eeuw ontvouwde zich een soort gelijk proces in Zuid-Afrika onder het Apartheidsregime, waarbij de Zuid-Afrikaanse kerken openlijk zeiden dat het regime fout was. Wij wilden van deze ervaring leren.

In 2004 sprak ik met enkele goede vrienden over de onderhandelingen tussen de PLO en Israël en over hoe wij als maatschappelijke instanties betrokken zouden moeten zijn in dit proces, samen met de Palestijnse kerken.

We bespraken het idee grondig, totdat we het eens waren om het voor advies aan derden voor te leggen. Via Nederlandse vrienden bereikten wij Cyrill Ramaphosa, die als voormalig hoofd onderhandelaar voor het ANC de vredesbespreking in het begin van de jaren negentig leidde. We vroegen om een ontmoeting en hij accepteerde ons verzoek.

Als voorbereiding voor deze ontmoeting benaderden we het PLO hoofdkantoor van voormalig president Yasser Arafat. De betreffende directeur stelde voor dat een officiële vertegenwoordiger namens de PLO Cyrill Ramaphosa zou ontmoeten. De vertegenwoordiger reisde naar Nederland waar Ramaphosa een lezing gaf in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Daar hebben zij elkaar ergens ontmoet, maar helaas weten we niet wat er daarna gebeurd is. De PLO vertegenwoordiger is rechtstreeks uit Amsterdam naar Geneve gevlogen zonder iemand te informeren en daar heeft hij de lancering van het Geneve Initiatief bijgewoond. Wij waren stomverbaasd. Zelfs na zijn terugkomst was geen follow up; niet eens een mondeling verslag. Ons idee is daarna langzaam weggeëbd.

KairosGlobalJustice1.28NOV2014

Maar het kwam terug in 2007. Ik werkte destijds als adviseur Midden-Oosten voor de algemeen secretaris voor de Wereldraad van Kerken in Geneve. In die periode discussieerden wij opnieuw over de noodzaak voor actie, samen met een groep vrienden, waaronder Harry Derksen en jijzelf. Jullie hebben allemaal een belangrijke rol gespeeld in het tot stand brengen van Kairos. In oktober 2007 bespraken we onze ideeën met Sam Kobia, toen de algemeen secretaris van de Wereldraad van Kerken; na die ontmoeting was het zaadje voor Kairos gepland.

In de loop van de tijd zijn er diverse initiatieven en projecten geweest die bijdroegen aan de totstandkoming van Kairos, waaronder het oecumenische monitoringsprogramma EAPPI van de Wereldraad van Kerken, en het JEC, het oecumenische kantoor in Jeruzalem, en ook de Olijfboomcampagne en de theologische bijeenkomst van de Wereldraad van Kerken in Bern, Zwitserland, vormden een stap in de richting.

Een andere belangrijke stap was ons initiatief om een nationale coalitie van Palestijnse christelijke organisaties te bouwen. Samen met Abla Nassar, destijds de YWCA algemeen secretaris, en Dr. Bernard Sabella, de directeur van het Diensten programma voor Palestijnse vluchtelingen (DSPR) ontwikkelden we een nationale coalitie voor christelijke Palestijnen. Omdat wij door Israëlische maatregelen niet vrij mogen reizen, werd een deel in Jeruzalem opgezet en het andere deel in Bethlehem. Via dit initiatief ontwikkelde zich een christelijke stem, waardoor wij begrepen wat er in de christelijke gemeenschap in Palestina leefde.

Sommige gemeenschappen leefden afgezonderd, maar door dit initiatief werden we met elkaar op de West Bank verbonden en zelfs gedeeltelijk met Gaza. We benaderden alle groepen en we kwamen erachter wie wat waar deed en wie wie is. Hierdoor identificeerden we de problemen en de uitdagingen en konden we analyseren wat nodig was. Vanaf dat moment begrepen we de noodzaak voor Kairos.

In 2007 organiseerde de Wereldraad van Kerken een conferentie in Amman, Jordanië, om de verbondenheid van de Wereldraad en de Midden-Oosten Raad van Kerken en de lokale Arabische kerken, waaronder de Palestijnse kerken, te bekrachtigen. Alle Palestijnse kerkleiders woonden de conferentie bij en er waren ook veel internationale kerken aanwezig. Op die conferentie is de Amman oproep geformuleerd, waarbij de Wereldraad sprak van een solidariteit die kosten met zich mee zal brengen en over noodzakelijke doelgerichte inspanningen van alle kerken en van alle kerkelijke instanties om de bezetting te eindigen.

Een ander belangrijke stap richting Kairos was een bezoek aan Zuid-Afrika, waar ik de auteurs van het Zuid-Afrikaanse Kairos document uit 1985 heb ontmoet. We bespraken onze ideeën zonder de tekst te laten zien. Na deze ontmoeting kwamen zij naar Palestina. Wij hebben veel inspiratie geput uit onze gesprekken en goede adviezen gekregen.

In maart 2008 hebben we het proces weer een stap verder gebracht. We brachten Palestijnse theologen en Arabische en internationale experts bij elkaar in Geneve en startten een theologische discussie over de tekenen van de tijd. Ons idee was eigenlijk nog te vaag. Daarom nodigden we opnieuw een groep mensen uit, dit keer in Bethlehem, waaronder theologen, pastors en dominees, maar ook gewone gelovigen, jonge mensen, vrouwen en activisten. We probeerden zoveel mogelijk variëteit en mensen met verschillende kerkelijke achtergronden te garanderen. Vervolgens vroegen we het voormalige hoofd van de Katholieke Kerk, patriarch Sabah, om met schrijven te beginnen.

In stilte hebben we het document gestaag ontwikkeld. We produceerden 17 schetsen en de 18e was de laatste.

De laatste weken voordat we het document zouden publiceren waren essentieel, omdat we als groep de aanbevelingen doorspraken. We kwamen overeen dat we de oproep voor boycot, divestment en sancties (BDS) zouden omarmen en we besloten om alle pelgrims ter wereld op te roepen om ons te bezoeken en met ons te praten, om zelf getuige te worden van de situatie.

Mieke: Hoe verliep de discussie over de oproep voor boycot, divestment en sancties?

Rifat: In 2001 heeft de Presbyteriaanse kerk al opgeroepen voor een nederzettingen boycot en in 2002 heeft de Wereldraad van Kerken een resolutie aangenomen die oproept tot de boycot van nederzettingen producten. Het idee voor boycot en divestment werd snel bekend in kerkelijke kringen.

Tegelijkertijd richtten we OPGAI op, een informatie netwerk voor de bezette Palestina en Syrische Golan Hoogte. In 2005 heeft OPGAI samen met anderen het Nationale Boycot Comité (BNC) opgezet, de paraplu voor de BDS beweging. BDS was daardoor niets nieuws. Kairos versterkte het geluid vervolgens richting de kerken, maar ook richting de regionale en internationale kerkelijke ontwikkelingsorganisaties en andere christelijke instanties.

Mieke: Kun je meer vertellen over het moment waarop het document is gelanceerd en hoe het is ontvangen?

Rifat: Op 11 december 2009 lanceerden we het document in Bethlehem. Van over de hele wereld kwamen mensen naar de ceremonie. Vertegenwoordigers van kerken uit Latijns Amerika, Azië en Afrika woonden de bijeenkomst bij. Ook de nieuwe algemeen secretaris van de Wereldraad van Kerken dominee dr. Olav Fykse was present. Er kwam ook een uitstekende Zuid-Afrikaanse vertegenwoordiging en Aartsbisschop Desmund Tutu stuurde een afgevaardigde. Vanuit Nederland ontvingen we vertegenwoordigers van de Nederlandse Protestantse kerk (PKN) en van ICCO.

Direct na de lancering ontvingen we van ICCO een uitnodiging om de Kairos oproep in Utrecht te presenteren. ICCO vertaalde de oproep in het Nederlands. Eind December 2009 ging vader Jamal Khader naar Nederland om de boodschap aan de kerken over te brengen. Zo is het begonnen.

Mieke: Hoe reageerden de Nederlandse kerken op Kairos?

Rifat: In die periode voerden veel kerkelijke organisaties campagnes tegen de producten uit nederzettingen. Kairos centraliseerde deze discussie. In plaats van een aparte boodschap vanuit elke organisatie was er nu een rechtstreekse boodschap van de Palestijnse christenen aan de kerken.

De eerste reactie van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) was diplomatiek: “… we hebben een onbreekbare band met Israël en we zien het lijden van de Palestijnen en we bidden voor vrede…”. Maar, klaarblijkelijk hebben zij er verder over nagedacht, want in januari 2010 verscheen er een brief van Kerk in Actie aan de Israëlische ambassadeur in Den Haag waarin zij de onbreekbare verbintenis met Israël benadrukten en waarin zij schreven dat hun Palestijnse broeders en zusters lijden onder de bezetting en dat Israël de sleutel heeft om hier een einde aan te maken. Deze brief is daarop onmiddellijk aangevallen door lobbygroep Cidi, waarna de kerk terugdeinsde.

Ondertussen is in Nederland ook een Kairos groep opgericht. In veel landen beïnvloedt de Kairosbeweging de kerken om fondsen die profiteren van de bezetting terug te trekken. Wij weten minder dan 50% van wat er wereldwijd gebeurt en toch horen we elke dag over nieuwe initiatieven. Maar in Nederland lijkt er nog veel werk aan de winkel.

Mieke: Kairos stuurde een duidelijke boodschap naar alle christenen in de hele wereld. Is dat de kracht?

Rifat: Precies! Kairos bracht een nieuwe boodschap waar je je toe kunt verhouden. Bovendien verenigde het ons en wij stuurden hierdoor een duidelijk oproep aan jullie kerken waarin wij om solidariteit en actie vroegen.

In december 2014 vierden we het vijf jarig bestaan van Kairos. Al die jaren hebben we sterke banden onderhouden met oecumenische organisaties en met de kerken. Maar ik benadruk dat er nog veel meer moet gebeuren en dat we onze banden moeten gebruiken om mensen aan te moedigen om een helder standpunt in te nemen inzake een einde aan de bezetting van Palestina.

In het begin van deze eeuw was de Palestijnse informatievoorziening aan de kerkelijke instanties amper voorhanden. Enkele goede donoren erkenden dat en hebben in ons geïnvesteerd. Onze samenleving kent veel problemen. Deze investering van de donoren kwam met het inzicht dat onze problemen hier gelieerd zijn aan jouw kant van de wereld. Een diepe analyse is noodzakelijk om dit te begrijpen. En daarom is het noodzakelijk voor onze vrienden en voor diegene die solidair zijn om je kracht te erkennen en je invloed op te bouwen zodat je in je eigen land de boodschap van Kairos uit kunt dragen.

Als je iets goeds wil bereiken, dan moet je de mensen ook hoop geven. En dat is wat Kairos heeft gedaan. Het heeft de mensen bij elkaar gebracht en het gaf ons een nieuwe blik op de toekomst.