Op 9 juli 2015 is het tien jaar geleden dat de Palestijnen opriepen tot boycot, desinvestering en sancties (BDS) inzake Israël totdat het land zich houdt aan het internationaal recht en de mensenrechten van Palestijnen respecteert. Na deze oproep ontstond een wereldwijde BDS beweging. Vooruitlopend op deze 10e verjaardag interviewt Mieke Zagt van Article 1 Collective Omar Barghouti, een van de oprichters van de BDS beweging.

Omar-Barghouti
Omar Barghouti, een van de oprichters van de BDS beweging.

MZ: Hoe is BDS begonnen?

Omar: De Arabische archieven laten verschillende momenten in de boycot beweging zien, die tot de uiteindelijke oproep voor Boycot, Desinvestering en Sancties (BDS) hebben geleid in 2005. De BDS oproep is ingebed in decennia van Palestijns geweldloos verzet. We hebben het wiel niet uitgevonden, maar we hebben iets uitgebouwd dat al jaren in ontwikkeling was. We bereikten het eerste hoogtepunt in 2004 met de PACBI oproep en de tweede in 2005 met de uiteindelijke BDS oproep.

Door onze geschiedenis heen is boycot door Palestijnen gebruikt als een middel voor verzet tegen onderdrukking. Het gaat terug tot de eerste periode van de zionistische kolonistenbeweging tijdens de Britse mandaatperiode. Boycot was ook een veel gebruikt middel tijdens de eerste Intifada. Het is een van de populaire tactieken van de Palestijnen.

In 2002 bijvoorbeeld, begon Emily Jacir, een beroemde Palestijnse artiest, samen met enkele anderen een culturele boycot campagne, lang voordat PACBI en BDS bestonden. Rond dezelfde tijd startten Palestijnse activisten aan de Universiteit van Berkeley, Californië, een desinvesteringscampagne. Geen van deze initiatieven was gericht op consensus of was duurzaam; ook omdat het initiatieven waren van individuen. Maar ze hebben wel de weg geplaveid voor de huidige BDS campagne die nu een internationale beweging is en geleid wordt door een brede Palestijnse coalitie van maatschappelijke organisaties.

Een ander belangrijke component was de anti racisme conferentie van de Verenigde Naties in 2001 in Durban, Zuid-Afrika. Het officiële forum van de Verenigde Naties weigerde om Israël als apartheidsstaat te veroordelen, maar het NGO forum deed dat wel en riep op tot een boycot, zoals ooit tegen Zuid-Afrika onder apartheid was gedaan. In Durban kwam voor het eerst iedereen van de Palestijnse nationale beweging samen, zowel uit de West Bank en Gaza, maar ook Palestijnen uit Israel en uit de Diaspora. De Palestijnse delegatie was eensgezind en Durban vormde een belangrijke stap richting BDS.

In 2003 startten Steven en Hilary Rose uit Groot Brittannië een campagne om de EU te bewegen een moratorium in te stellen op academische samenwerking met Israël vanwege de slachtpartij in Jenin. Nadat ze voldoende handtekeningen hadden verzameld publiceerden zij een brief in de Guardian.

Na deze Britse stap, en in antwoord op de groeiende steun voor boycot onder Palestijnen, kwamen Palestijnse artiesten, academici en intellectuelen samen en lanceerden in 2004 PACBI, de Palestijnse campagne voor de Academische en Culturele Boycot van Israël. De belangrijkste maatschappelijke organisaties steunden de PACBI oproep. PACBI werd een hoeksteen voor de BDS beweging vanwege haar alomvattende rechtenbenadering, inclusief het recht op zelfbeschikking, welke toebehoort aan alle Palestijnen inclusief de vluchtelingen en de Palestijnen die in de diaspora wonen.

In die tijd organiseerde het Palestijnse netwerk van Non-gouvernementele Organisaties een workshop met twee anti-apartheidsactivisten: een uit Zuid-Afrika en een uit Nederland. Ik kon natuurlijk niet wachten om deel te nemen. Wij konden veel leren van de Zuid-Afrikaanse ervaring. Over organisatie en over nuances die men niet zonder meer in de literatuur vindt. Ik nam deel en nu, 10 jaar later, herinner ik me nog steeds enkele adviezen die toen zijn voorgelegd.

Ik herinner mij bijvoorbeeld wat Adri Nieuwhof zei. Adri vertelde dat ze van Zuid-Afrika geleerd heeft om je successen te vieren, maakt niet uit hoe klein. Dat vergroot de eigen moraal en demoraliseert de vijand. Het vieren geeft positieve energie. Adri zei ook dat Palestijnen vaak zo serieus zijn. En dat is ook zo. Maar wij gingen gebukt onder het bloedbad in Jenin, er waren veel doden te betreuren. In die tijd werden de belangrijkste steden opnieuw bezet. Er vond een massale verwoesting van infrastructuur plaats door het Israëlische bezettingsleger. Het was een verschrikkelijke tijd. Veel Palestijnen in de bezette Palestijnse gebieden waren wanhopig en vervielen in een slachtofferrol. Ze spraken als slachtoffers en ze handelden als slachtoffers. Terwijl ze eigenlijk hoop nodig hadden en overwinningen om te vieren.

Bangani Ngeleza vertelde ons tijdens de workshop hoe de Zuid-Afrikaanse oproep voor een boycot nooit gewerkt zou hebben zonder een verenigd leiderschap. Het Zuid-Afrikaanse Verenigd Democratische Front besteedde veel aandacht aan het tot stand brengen van een gecentraliseerde leiding. Zonder deze op consensus georiënteerde leiding, die met autoriteit met de internationale beweging spreekt, kunnen er wel duizend bewegingen zijn, maar zullen zij nooit impact hebben.

Ze zeiden beiden fantastische dingen. Ik kan me niet alles precies herinneren, maar dit bleef me bij.

MZ: Hoe kijk je naar de toekomst? Is BDS genoeg, biedt het voldoende?

Omar: Ik ben niet goed in voorspellingen, maar nee, BDS is niet voldoende. BDS is slechts een deel van de strategie tegen Israëls diepgewortelde regime van bezetting, kolonisatie en apartheid. De rest van de strategie ontbreekt en we weten dat BDS niet genoeg is. Hoewel de BDS beweging de meerderheid van de Palestijnen vertegenwoordigt, is het niet de politieke vertegenwoordiging van het Palestijnse volk. Naast de universele mensenrechten en de drie basisvoorwaarden van de BDS oproep, waar vrijwel iedereen achter staat, verenigt dit mandaat de Palestijnen niet binnen een politiek programma.

De agrarische oproep voor boycot was een van de belangrijke momenten waarop Palestijnse boeren bonden en landbouworganisaties samenkwamen en het eens werden over een campagne waarin de doelen duidelijk waren, maar waar ook genoeg tactische flexibiliteit aanwezig was. Wij suggereerden een strategisch keuzemenu voor deze BDS campagne. Partners die niet zover kunnen gaan als wij, konden met dit menu een onderdeel kiezen en toch meedoen. Iedereen kan dan zoveel doen als praktisch mogelijk is, terwijl we samen staan voor onze rechten. Onze rechten zijn niet onderhandelbaar, maar de BDS strategieën om die rechten op te eisen moeten genuanceerd zijn en worden bepaald door de context. Het acceptabel maken van BDS is de sleutel tot succes. Dat houdt in dat we tactische allianties vormen met groepen die niet meteen alles van ons overnemen, maar die wel onze basale rechten erkennen.

Een ander belangrijk onderdeel van de strategie is, naast een militair embargo, om de Israëlische banken te isoleren vanwege hun investeringen in Israëls regime van onderdrukking en mensenrechtenschendingen. Israëls banken financieren kolonisatie en apartheid. In elke grote economie spelen banken een fundamentele rol. Israëls banken zijn sterk en bijzonder invloedrijk.

Zoals we kunnen lezen in het excellente rapport van Who Profits over de Israëlische banken, is de medeplichtigheid van de banken groot. BDS activisme in Nederland, Denemarken en Noorwegen zorgde ervoor dat investeringen uit de Israëlische banken werden teruggetrokken. Begin 2014 hebben het Luxemburgse Pensioenfonds en het Nederlandse pensioenfonds PGGM zich teruggetrokken uit vijf Israëlische banken. Daarna verbrak de Deense Bank haar relaties met Hapoalim. Dit is een omslagpunt, omdat conservatieve instituten begrijpen dat investeren in Israëlische banken en bedrijven die medeplichtig zijn aan mensenrechtenschendingen, in strijd is met hun eigen ethische en sociale verantwoordelijkheden.

Desinvesteren uit de banken leek een droom. Zonder dit onderzoek hadden we het nooit kunnen doen. Maar het rapport zelf heeft geen handen en voeten. Het is het activisme dat de boodschap verder draagt. De een produceert accurate en goed gedocumenteerde informatie, die door anderen wordt gebruikt om de massa te overtuigen van de medeplichtigheid van deze instituten, met als resultaat grote druk. Het is dus de internationale coalitie van BDS activisten en supporters, Palestijnen, Israëli’s, Nederlanders, Denen, Noren enzovoort, die voor de overwinning zorgde.

Sommigen vroegen zich af waar het succes van PGGM’s terugtrekking uit Israëlische banken ‘zo plotseling’ vandaan kwam. Voor ons was het geen verrassing. We hebben er gestaag aan gebouwd. Het kwam niet zomaar uit het niets. Goed gecoördineerde actie gebaseerd op goed onderzoek plus een ultrarechtse regering in Israël, maakt steun voor Israël wel heel moeilijk. Het gaat erom zaadjes te planten en ze geduldig water te geven tot ze uitgroeien tot een boom en gaan bloeien. Je kunt niet oogsten wat je niet gezaaid hebt.

De nederzettingen zijn slechts een manifestatie van apartheid en kolonisatie. De banken en de bedrijven die het Israëlische regime van onderdrukking steunen zijn net zo crimineel als het regime zelf.